2. El CNC İşleme Merkezi Alırken Yapılması Gereken 15 Kritik Ekspertiz Testi

Teknik Ekspertiz Protokolü • ISO 230 & ISO 10791

2. El CNC İşleme Merkezi Alırken Yapılması Gereken 15 Kritik Ekspertiz ve Geometri Testi

İkinci el dik veya yatay işleme merkezi yatırımında sürpriz revizyon maliyetlerinden korunmak için elektrik altında uygulanması gereken mekanik, geometrik ve elektronik test adımları.

Neden Görsel Muayene Tek Başına Yeterli Değildir?

İkinci el bir CNC işleme merkezinin dış kaportasının temiz olması veya düşük çalışma saati beyan edilmesi, tezgahın mikron mertebesinde parça işleyebileceğini garanti etmez. Geçmişte yaşanmış tek bir ağır iş mili (spindle) çarpması (crash), yağsız kalmış bir Z ekseni kızak arabası veya ön yüklemesini (preload) kaybetmiş bir bilyalı vidalı mil; tezgah üretim hattınıza indikten sonra 8.000 ile 25.000 EUR arasında beklenmedik revizyon faturası çıkarabilir. Bu nedenle CNC.ist mühendislik ekibi, her satın alma öncesinde aşağıdaki 15 adımlı saha ekspertiz protokolünün elektrik altında eksiksiz uygulanmasını şart koşar.

Bölüm 1: İş Mili (Spindle) ve Takım Tutucu Konik Kontrolleri

1. Konik İç Yüzey Salgı (Runout) Ölçümü: BT40, SK40, CAT40 veya HSK-A63 iş mili koniğine sertifikalı bir test malafası (test bar) bağlanarak komparatör (0,001 mm hassasiyetli) ile hem konik ağzında hem de 300 mm uzantıda salgı ölçülür. Kalıpçılık ve hassas imalat için konik ağzında salgının 0,003 mm (3 µm) altında, 300 mm mesafede ise 0,012 mm (12 µm) altında olması beklenir.

2. Çektirme Tertibatı (Drawbar / Belleville Yay) Kuvveti: İş mili içerisindeki disk yay (Belleville washer) paketi zamanla yorulur veya kırılır. Dinamometreli çektirme test cihazıyla yapılan ölçümde örneğin BT40 bir iş milinde tutma kuvveti üretici alt sınırının (genellikle 8–11 kN) altına düşmüşse kaba talaşta freze tutucusu konikten sıyrılabilir ve konik yüzeyi fretting korozyonuna uğratır.

3. Kademeli Devir, Akustik ve Termal Isınma Testi: İş mili 500 d/dak’dan maksimum devire (örneğin 8.000, 12.000 veya 18.000 d/dak) kademeli olarak çıkarılır ve 30 dakika boyunca yüksüz çalıştırılır. Rulman yatağı sıcaklığı kızılötesi termometre ile izlenir (ortam sıcaklığının +25°C üzerine ani tırmanış olmamalıdır) ve ivmeölçer/stetoskop ile seramik bilyalarda karıncalanma (spalling) uğultusu dinlenir.

4. Spindle Soğutucu (Chiller) Ünitesi Kontrolü: 10.000 d/dak ve üzeri direkt akuple ya da elektro-spindle tezgahlarda yağ/su soğutucu ünitenin kompresör devreye girme doğruluğu ve debi sensörü alarmları mutlaka doğrulanmalıdır.

Bölüm 2: Eksen Geometrisi, Vidalı Mil ve Kızak Sağlığı

Test Parametresi Ölçüm Ekipmanı İdeal Kabul Aralığı (2. El) Aşım Durumunda Risk
Eksen Boşluğu (Backlash) Mikron Komparatör / Lazer ≤ 0,005 – 0,012 mm Dairesel ceplerde eksen geçiş izi (quadrant glitch)
XY Dairesellik (Ballbar) Renishaw QC20-W Ballbar ≤ 0,010 – 0,018 mm Rulman yatağı ovalleşmesi, servo kazanç uyumsuzluğu
Tabla Yüzey Düzlemselliği ve Diklik Granit Gönye + Hassas Su Terazisi ≤ 0,015 mm / 300 mm Büyük kalıp plakalarında kademe ve açı kaçıklığı
Spindle Tramming (Tabla Dikliği) Çift Saatli Tramming Aparatı ≤ 0,010 mm / Ø200 mm Yüzey tarama frezelerinde merdiven izi (step mark)

5. X, Y ve Z Eksenlerinde Ters Yön Boşluğu (Backlash) ve Parametre Denetimi: Önce CNC kontrol ünitesindeki (örneğin Fanuc Parametre 1851 veya Siemens MD32450) mevcut elektronik backlash telafi değerleri okunur! Eğer parametreye 80–150 mikron gibi aşırı yüksek bir telafi girilmişse vidalı mil somunu veya uç destek rulmanları ömrünü tamamlamış demektir.

6. Teleskopik Kızak Muhafazaları Sökülerek Ray/Kızak Yüzeyi Muayenesi: Kızak saclarının altında biriken döküm tozu ve emülsiyon çamuru, sıyırıcı keçeleri (wiper) aşındırır. Lineer raylarda çizik/oyuk (pitting), kutu kızaklarda ise Turcite-B kaplama kalkması gözle kontrol edilmelidir.

7. Otomatik Kızak Yağlama Sistemi: Yağlama pompasının basınç şalteri tetikleniyor mu ve dağıtıcı (metering valve) memelerinden tüm kızak arabalarına eşit miktarda kızak yağı ulaşıyor mu doğrulanmalıdır.

8. Z Ekseni Frenli Servo Motor Tutma Testi: Elektrik kesildiğinde veya Acil Stop basıldığında Z ekseni kafasının yerçekimiyle milimetrik dahi aşağı düşmemesi gerekir.

Bölüm 3: ATC Magazin, CNC Kontrol Ünitesi ve Elektrik Panosu

9. Otomatik Takım Değiştirici (ATC) Kol Hizalama Testi: Şemsiye tipi veya çift kollu (arm-type) ATC mekanizması hem %25 düşük hızda hem %100 tam hızda 20 ardışık takım değişimiyle test edilir; kam kutusunda vuruntu olup olmadığı izlenir.

10. CNC Kontrol Ünitesi Saat Bilgileri ve Alarm Geçmişi: Güç açık kalma süresi (Power-on time), kesim süresi (Cutting time) ve geçmiş servo/spindle aşırı yük (overload) alarmları incelenir.

11. SRAM / Parametre Yedeği ve PLC Ladder Dosyaları: Satın alınan makinenin PCMCIA kart veya USB üzerinden tam SRAM, Pitch Error Compensation (hatve hatası tablosu), PMC/PLC parametreleri ve makro programları (O9000 serisi takım değiştirme makroları!) teslim alınmadan yükleme yapılmamalıdır.

12. Servo Sürücü Soğutma Fanları ve DC Bara Kondansatörleri: Elektrik panosundaki Fanuc Alpha/Beta veya Siemens Simodrive/Sinamics sürücü modüllerinde kararma, kondansatör şişmesi veya orijinal olmayan köprüleme (jumper) olup olmadığı denetlenir.

13. Takım İçi Su Verme (CTS – Through Spindle Coolant) Döner Rakoru: 20–70 bar CTS donanımlı tezgahlarda döner rakor (rotary union) sızıntı tahliye hortumu kontrol edilir; sızıntı varsa soğutma sıvısı doğrudan spindle rulmanlarına yürüyebilir.

14. Talaş Konveyörü ve Soğutma Tankı İzolasyonu: Paletli veya helezon konveyör redüktörü ile yüksek basınç pompaları yük altında çalıştırılır.

15. Deneme Parçası İşleme (NAS 979 veya Müşteri Numunesi): Nihai onay için alüminyum veya Ç1040 çelik kütük üzerinde dairesel cep, açılı elmas kare ve delik delme/kılavuz çekme operasyonu yapılarak CMM veya kumpas/komparatör ile boyutsal doğrulama tamamlanır.

Uzman Ekspertiz Desteği: Satın almayı planladığınız ikinci el CNC tezgahları için aktif stoklarımızı inceleyebilir veya mühendislik ekibimizden yerinde ekspertiz talebinde bulunabilirsiniz.

Saha Ekspertizinde Sık Sorulan Teknik Sorular (SSS)

1. CNC tezgahın çalışma saati (Cutting Time) tek başına güvenilir bir kriter midir?

Hayır. Kontrol ünitesi pil değişimi veya bellek sıfırlaması sırasında çalışma sayaçları sıfırlanmış olabilir. Ayrıca alüminyumda 20.000 saat bakımlı çalışmış bir tezgah, döküm tozunda filtresiz 4.000 saat çalışmış bir tezgahtan mekanik olarak çok daha sağlıklı durumda olabilir. Gerçek kriter daima komparatör, test malafası ve Ballbar ölçüm sonuçlarıdır.

2. Cam cetvel (Linear Scale) olan bir ikinci el makinede nelere dikkat edilmelidir?

Heidenhain veya Fagor doğrusal cam cetveller, vidalı mil ısınmasından kaynaklanan pozisyonlama hatasını ortadan kaldırır. Ancak cetvelin koruyucu sızdırmazlık dudakları yıpranmışsa ve basınçlı temiz hava beslemesi kesilmişse cam yüzeyine bor yağı buharı girebilir; bu da eksende servo titremesi (hunting) veya okuma kafası alarmı üretir. Ekspertiz sırasında eksen boyunca kesintisiz okuma testi mutlaka yapılmalıdır.